25-10-08

Vrije markteconomie en democratie gaat dat nog wel samen?

 

Tijden veranderen. Reagan's antwoord op de toenmalige recessie geldt nu niet. Staatstussenkomst poogt juist een daverend banksysteem te redden.

Tot voor kort leek volgend artikel een gang van zaken te beschrijven die nog ruime tijd zo verder zou lopen. De evolutie van de laatste weken in het bankwezen echter en de rol van de staat daarin opent nieuwe perspectieven. Wat en hoe groot zal de rol worden van de staat en hoe zal de burger die staat aanvoelen in de toekomst? Een te vrije  markteconomie blijkt de hele wereld financieel te doen daveren. Het blijkt in deze historische tijden (juist veertig jaar na 68!) dat democratie en vrije markt niet onlosmakelijk met mekaar verbonden moeten blijven. Integendeel.

Volgend door jullie dienaar vertaald excerpt uit 'Die Zeit' van 10/8/08  '  Europas Selbstbetrug' door Marcia Pally professor cultuurwetenschappen, NY University, geeft een duidelijk beeld over de rol van de begrippen vrije markt en democratie hier in de westerse ideologie en hoe steeds democratie moest inboeten telkens die vrije markt in het gedrang kwam

De belangrijkste regel bij alle verkiezingen is dat het een verschil moet maken wie wint. Bij de presidentsverkiezingen in 2008 lijkt het anders. Om het even of het Obama of McCain wordt - de wereld hoopt dat de volgende president van de Verenigde Staten zijn land terug in zijn echte toestand zal herstellen waaruit het door George W. Bush was verdreven. Die hoop berust op de veronderstelling dat het buitenlands beleid van Bush "onwaar" ja "on-Amerikaans" was. Deze veronderstelling is misleidend. Bush zijn buitenlands beleid gebeurde binnen het kader van de traditionele nationale belangen en overtuigingen. Die zullen evengoed de speelruimte van de toekomstige president beperken.

 

De Amerikaanse kijk op de wereld wordt vaak geassocieerd met de begrippen vrijheid en liberalisme. Economisch liberalisme - tenminste dat is de vaste overtuiging in de Verenigde Staten – baat niet alleen Amerika maar ook haar handelspartners. Meer nog : het bezorgt alle partijen vrijheid – zo niet onmiddellijk, dan toch later. Zowel liberalisme als vrijheid vereisen vrede - en van daaruit handelsverkeer. Omgekeerd worden onliberale vormen van economie als existentiëel bedreigend bekeken, als een gevaar, niet alleen voor handel, maar ook voor de vrijheid van Amerika.

 

In de politieke praktijk betekende dit altijd zo veel liberalisering als mogelijk is en zo veel "bevrijding" als nodig is, telkens een deel van de liberale wereldeconomie in de richting van het socialisme of autarchie leek af te drijven. Het dubbele gebod van liberalisering en bevrijding is al steeds een onderdeel van de Amerikaanse cultuur geweest. Het wordt gedeeld door de overgrote meerderheid van de Amerikanen, ongeacht voor welke partij ze kiezen. Geen presidentskandidaat zal het aandurven zich buiten dit kader te bewegen.

(...)

 

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog werkte het missionaire liberalisme in West-Europa uitstekend. De Verenigde Staten hebben Europa bevrijd van de nazi's en -preventief- van het communisme. Het Marshall Plan bracht de Europese economische dynamiek en nieuwe markten werden gecreëerd voor de Amerikaanse industrie. Truman's plannen vereisten, zoals de Nationale Veiligheidsraad 1950 schreef de "wereldwijde militaire superioriteit" van de Verenigde Staten - inclusief de uitrusting van geheime troepen door CIA en de NAVO om communistische en soms socialistische partijen, te elimineren. In Amerika had daar niemand scrupules rond - en in Europa werd het aanvaard.

 

Het Amerikaanse naoorlogse beleid harmonieerde met het dubbele gebod van bevrijding en liberalisatie. De volgroeide markten van voor de oorlog en Europa's verlichte tradities lieten zich gemakkelijk weer tot leven wekken. Maar deze voorwaarden waren uniek. Vandaar dat Amerika nergens anders dit Europese naoorlogse model herhaalde - niet in de Aziatische "tijger-staten" Zuid-Korea en Taiwan, waar de Amerikanen tot in de jaren negentig dictaturen ondersteunden , en zeker niet in de ontwikkelingslanden. Daar werd de uitvoering veranderd: aan economisch liberalisme bleef men vasthouden, maar in plaats vanop vrijheid legde Washington nadruk op politieke stabiliteit. Desnoods werden naties zelfs van hun democratisch gekozen regeringen "bevrijd", zo deze niet liberale doelstellingen nastreefden - van de landhervorming tot het communisme. In Indo-China, Indonesië, Iran, Ghana, Congo en Latijns-Amerika werden Amerikaanse oorlogen gevoerd, plaatsvervanger-oorlogen of verdekte operaties om ontwikkelingslanden tegen "slechtere" alternatieven te "beschermen".

 

 

Na het einde van de Koude Oorlog sloeg het Amerikaanse buitenlands beleid zeker geen radicaal nieuwe richting in. De Golfoorlog van 1991, werd onder de leuze van "liberalisering en bevrijding" gevoerd.Saddam vormde een bedreiging voor de oliemarkten, en hij had een klein land in een strategisch belangrijke regio bezet dat Amerikaanse bescherming nodig had. Zoals Truman had beklemtoond in 1950 benadrukte het Pentagon in 1992, dat Amerika's wereldwijde militaire superioriteit onaantastbaar moest blijven.

Zelfs president Clinton's intenties in het voormalige Joegoslavië waren een mengeling van bevrijding en liberalisering. "Wat onze capaciteit betreft wereldwijd te verkopen, moet Europa een sleutelpositie innemen" zei Clinton in 1999. "Daar draait het om in Kosovo."

 

In het licht van deze geschiedenis was het buitenlands beleid van George W. Bush op geen enkele manier radicaal. Bush's "mondiale militaire superioriteit" (2002) staat in de traditie van Truman tot Clinton. Regime verandering was, en dat wordt graag vergeten, zelfs tijdens de Koude Oorlog, een veelgebruikt middel. Zelfs Bush's buitenlands economisch programma is niet nieuw. Evenmin zijn pogingen om de vrije handel op het Amerikaanse continent te eisen of het opeisen van democratie in China en Rusland. Dat gebeurde vanuit de bezorgdheid onliberale regeringen zouden (in China) handelbelemmerende onrust kunnen uitlokken of (in Rusland) handelsbelemmeringen.

 

En Irak? Bush streefde naar liberalisering nadat een dictator, die over belangrijke hulpbronnen en infrastructuur beschikte niet bereid bleek tot verdere samenwerking. Van de oorlog in Irak, die ook een dictatoriaal regime opzij zette, profiteerden voornamelijk bedrijven die dicht bij Bush stonden zoals Halliburton of de Carlyle Group - net zoals Amerikaanse bedrijven ook van de VS-politiek in Midden-Amerika profiteerden sedert Major Smedley Butler in 1909 aankondigde dat hij Nicaragua voor de internationale bank 'Brown Brothers' had bevrijd.

 

Ongeacht wat men ook rond de ethische of politieke standpunten van de politiek van Bush denkt, ze zijn niet ongebruikelijk. Wat kan - of moet - Bush's opvolger, vanuit deze voorgeschiedenis gezien, nu zo anders doen? Amerika's nationale belangen zullen zich op lange termijn, niet veranderen. Ook Barack Obama heeft in de verkiezingscampagne een militaire aanval tegen Iran als denkbaar verklaard en Amerikaanse vergeldingsmaatregelen aangekondigd in het geval van een Iraanse aanval op Israël. Obama wilde het publiek duidelijk maken dat hij zich binnen het traditionele kader van de Amerikaanse buitenlandse politiek beweegt.

 

Is dit kader een probleem? Europa moet eindelijk begrijpen dat de Amerikaanse geest, zowel voor de invasie van Irak als voor de berlijnse luchtbrug staat.  Het "oude continent" heeft het zich de afgelopen jaren, veel te gemakkelijk gemaakt.  Hij heeft zichzelf gepositioneerd als een morele criticus van de Amerikaanse buitenlandse politiek, en heeft er gelijktijdig van geprofiteerd.  Zolang Europa de Amerikaanse buitenlandpolitiek alleen in haar vorm, maar niet in de kern ervan in twijfel trekt, omdat zij ook de Europese belangen dient, zolang handelen de Europeanen even egoïstisch als de Amerikanen.

Zolang Europa slechts op een hoffelijke toon bij het Witte Huis aandringt, blijft ze gewoon een hoveling in Washington.

 

 

S

15:56 Gepost door doeterniettoe in Politiek | Permalink | Commentaren (0) | Tags: vrije markteconomie, democratie |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.