10-01-06

gevaarlijk idee 1

Sisifus volgen, niet Pandora…. ( Howard Gardner )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Volgens de mythe liet  Pandora  al het kwaad  los over de mensheid; alleen de hoop bleef in de doos. Hoop op menselijke overleving en vooruitgang berust op twee veronderstellingen: (1) de constructieve tendenzen in de mens kunnen opwegen tegen zijn destructieve tendenzen, en (2) mensen kunnen handelen op basis van overwegingen op lange termijn, eerder dan louter op  behoeftes en verlangens  op korte termijn   Mijn persoonlijk optimisme en mijn jarenlang onderzoek rond ‘goed werk’ zouden  niet kunnen  worden behouden zonder deze veronderstellingen.

 

Toch lig ik ’s nachts wakker met de gevaarlijke gedachte dat de pessimisten wel eens gelijk zouden kunnen hebben. Voor de eerste keer in de geschiedenis – voor zover we kunnen weten- leven wij mensen in een wereld die we helemaal kunnen vernietigen. De menselijke vernietigingsneigingen zoals in het verleden beschreven door  Thomas Hobbes

 en  Sigmund Freud , het realistisch beeld zoals onlangs beschreven door vele socio-biologen, ontwikkelingspsychologen en speltheoretici zou wel eens juist kunnen zijn: deze tendenzen zouden kunnen overtreffen  elke neiging naar altruïsme, natuurbescherming, controle op destructieve wapens, vooruitgang in menselijke betrekkingen, of zelfs de betrachting zelf goede voorvaders te worden.  Een actueel feit wijst daarop: er zijn weinig tekenen dat de macht zoals zonder voorgaande  uitgeoefend door de VS aangewend wordt voor positieve doeleinden.

 

Strikt gesproken is het geen vraag voor een wetenschappelijke studie of voorspelling wat er zal gebeuren met de soorten of met deze planeet. Het is een zaak van waarschijnlijkheden, gebaseerd op historische en culturele overwegingen, en ook op onze meest preciese beschrijving van de menselijke natuur.  Toch is  de wetenschap (zoals ook blijkt uit de bedenkingen in bijdragen van ‘The Edge’-discussies) recent overspoeld met stellingen van een op de biologie gebaseerde morele zin. Zij die de morele zin  bij de mens bevestigen wedden erop dat de mens tenslotte het juiste zal doen. Vanzelfsprekend heeft de mens de mogelijkheid  morele oordelen te vellen, dat is een waarheid als een koe. Maar mijn gevaarlijke gedachte is dat deze morele zin zomaar voor het grijpen ligt- dat het gemobiliseerd kan worden voor destructieve doeleinden (de terrorist voor de ene maatschappij is de vrijheidsstrijder voor de andere maatschappij) of overstelpt worden door andere gevoelens en motieven zoals de drang naar macht, ogenblikkelijke bevrediging, of vernietiging van de eigen vijanden.

 

Ik zal voortzetten ‘goed werk’ aan te moedigen- in die betekenis blijft de Pandorische hoop er nog. Maar om het leven te behouden kijk ik niet naar wetenschap, technologie of religie. In plaats daarvan zal ik Albert Camus’ uitdrukkelijk bevel volgen, in zijn portrettering van die andere mythische figuur, eindeloos pogend de rots de berg op te krijgen: je beeld je in een gelukkige Sisifus.

 

Bovenstaande tekst is de vertaling van de bijdrage van Howard Gardner in ‘The Edge’ Dit is zijn antwoord op de vraag wat de gevaarlijkste idee is.

 

Zoals BB zijn tekst leest, moet je verder doen, zelfs tegen beter weten in, zoals Sisifus, er is gewoon geen andere keuze. Het grote gevaar is dus het steeds kiezen voor de ogenblikkelijke bevrediging (die steeds verraderlijk dichtbij ligt en het verder denken belemmert) waardoor noodzakelijke en juiste maatregelen die op langere termijn getroffen moeten worden  nooit getroffen worden. Als politiek, of economie de loop van de wereld zal dicteren vrees ik dat ‘het denken op langere termijn’ het nooit zal halen. Er wordt kortzichtig gestemd, ook in deze tijd waar  kortzichtigheid een ondeugd is geworden, vermits de mondigheid  en scholing van de bevolking een op langer termijn denken mogelijk maakt.  De mens heeft zijn eigen lot in handen, maar beseft onvoldoende dat hij met dat eigen lot speelt door  het  kortzichtig handelen? 

 

De VS heeft een prachtige Declaration of Independence , waarin nooit over bezit wordt gesproken, wel over het recht op geluk. Anno 2006 lijkt het wel dat de droom verraden werd door de laatste president die een machtshongerige politiek voert in de olielanden en de Westerse bevolking die theoretisch wel beseft dat een eerlijkere verdeling moet maar steeds voor het eigen kortzichtig voordeel kiest. De ogenblikkelijke bevrediging regeert. Niet alleen in de VS…

Sisifus is dus die nooit te vergeten hoop

 

 

Wikipedia over Hobbes: http://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes

                          S. Freud: http://en.wikipedia.org/wiki/Sigmund_Freud

 

The Edge: http://www.edge.org/

 

23:11 Gepost door doeterniettoe | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.